Tốc độ tăng trưởng, đừng chỉ nhìn một con số
Có lẽ đây là câu hỏi tôi nghe nhiều nhất khi tư vấn: "Con em thấp hơn hẳn các bạn cùng lớp, chị ơi có đáng lo không?" Mỗi lần như vậy, tôi đều hỏi ngược lại một câu: "Vậy năm vừa rồi con tăng được bao nhiêu centimet?" — và phần lớn ba mẹ không trả lời được, vì ai cũng chỉ để ý con đang cao bao nhiêu, chứ không để ý con đang tăng nhanh hay chậm.
Nhìn tốc độ tăng, đừng nhìn con số hiện tại
Đây là điều tôi luôn nhấn mạnh với các gia đình: bác sĩ không đánh giá con qua chiều cao tại một thời điểm, mà đánh giá qua số centimet con tăng thêm trong một năm. Hai bé cùng cao 95cm ở tuổi lên 3, một bé đang tăng đều 6cm/năm và một bé chỉ tăng 3cm/năm — nhìn bên ngoài tưởng giống nhau, nhưng thực ra một bé đang hoàn toàn bình thường, còn bé kia đã cần được lưu ý.
Bảng tốc độ tăng trưởng chuẩn theo tuổi
Ba mẹ có thể lấy sổ đo chiều cao của con ra, thử tính xem năm vừa rồi con mình tăng được bao nhiêu, rồi so với bảng dưới đây:
- 0–1 tuổi: 20–25cm/năm — giai đoạn tăng nhanh nhất đời người.
- 1–2 tuổi: 10–12cm/năm.
- 2–3 tuổi: 7–8cm/năm.
- 3 tuổi đến trước dậy thì: 5–6cm/năm — giai đoạn kéo dài nhiều năm nhất.
- Dậy thì: 8–12cm/năm — bứt tốc lần cuối.
- Sau dậy thì: 1–2cm/năm, rồi dừng hẳn khi đĩa sụn tăng trưởng cốt hóa.
Ngưỡng cảnh báo cần nhớ
Con số quan trọng nhất tôi muốn ba mẹ nhớ: từ 3 tuổi trở đi, nếu con tăng dưới 4cm mỗi năm, nên đưa con đi khám bác sĩ để kiểm tra. Ngoài ra, một vài dấu hiệu khác cũng đáng lưu ý — không cần hoảng, nhưng nên theo dõi sát hơn nếu thấy nhiều dấu hiệu cùng lúc:
- Đường tăng trưởng của con trên biểu đồ chuẩn tụt xuống dưới đường -2.
- Dấu hiệu dậy thì đến quá sớm hoặc quá muộn so với bạn bè.
- Con đang có bệnh lý nền kèm theo.
Đo sao cho đúng, để con số không lừa mình
Muốn biết chính xác tốc độ tăng trưởng, đo đúng cách cũng quan trọng không kém. Hai điều tôi luôn dặn ba mẹ:
Đo cùng một thời điểm mỗi lần — tốt nhất là buổi sáng, ngay sau khi con ngủ dậy. Chiều cao buổi sáng và buổi tối có thể chênh nhau tới 1–1,5cm, do cột sống bị nén nhẹ sau một ngày hoạt động. Đo lộn xộn giờ giấc rất dễ khiến ba mẹ hoang mang không cần thiết.
Đo đúng tần suất theo tuổi — không cần đo mỗi ngày:
- Dưới 1 tuổi: 1 lần/tháng.
- 1–3 tuổi: 2–3 lần/tháng.
- Trên 3 tuổi: 3–6 tháng/lần là đủ.
Con thấp hơn bạn mà năm nào cũng tăng đều — vẫn hoàn toàn ổn. Còn con đang cao hơn bạn bè mà tốc độ tăng chậm hẳn lại — đó mới là điều đáng để ý.
Xem bằng video — 4 phần ngắn
Cùng nội dung ở trên, kể lại thành bốn đoạn hội thoại ngắn giữa cô Mai (một người mẹ hay lo) và chị Hân (chuyên viên chiều cao). Ai ngại đọc dài thì xem bốn đoạn này là đủ.
Con thấp hơn bạn, có đáng lo không?
Một năm con tăng mấy centimet là đủ?
Khi nào thì cần đưa con đi khám?
Đo chiều cao cho con sao cho đúng
Ngoài bốn video trên, tôi còn làm thêm một bản hội thoại tương tác chạy ngay trong trình duyệt — cũng hai nhân vật đó, cũng đúng những điều vừa chia sẻ. Bạn xem thử bên dưới nhé (nhớ bấm nút phát ▶):